Piotr Skarga w dziejach i literaturze Unii Brzeskiej

Józef Tretiak

Piotr Skarga w dziejach i literaturze Unii Brzeskiej

249 stron formatu A5 (15 x 21,5 cm). Broszura klejona, oprawa miękka. Wyd. pierwsze ukazało się nakładem Polskiej Akademii Umiejętności Kraków 1912

Klinika Języka, wyd. II, Szczęsne 2026

ISBN: 978-83-67044-69-1

Historia nie musi być nudna. Historia może być (i jest) pasjonująca, jeśli tylko podać ją w odpowiedniej formie.

* * *

SPIS TREŚCI

ROZDZIAŁ I. Stan Kościoła ruskiego przed unią brzeską

Niejasny stosunek Kościoła ruskiego. – Metropolita Grzegorz Bułgar. – Kołatanie panów ruskich do stolicy papieskiej. – Metropolita Józef I oraz list patriarchy Nifonta. – Metropolita kieruje się do Rzymu. – Jan Sakran o błędach ruskich; wpływ jego książki na losy unii. – Upośledzenie duchowieństwa ruskiego. – Metropolita Józef II oraz sobór wileński 1509 r. – Troskliwość Zygmunta I o cerkiew ruską. – Rozprzężenie w cerkwi za Zygmunta Augusta.

ROZDZIAŁ II. Reformacja i jezuici na Litwie

Rozkwit reformacji na Litwie. – Opieka Radziwiłłów. – Arianizm na Litwie. – Niezdolność Cerkwi Wschodniej do walki z herezją. – Przybycie jezuitów do Wilna. – Walka z różnowierstwem. – Poparcie ze strony Batorego. – Wpływ jezuitów na Rusinów.

ROZDZIAŁ III. Dzieło Skargi

Droga Herbesta. – O jedności Kościoła Bożego. – Przypisanie Ostrogskiemu. – Ogólna charakterystyka utworu. – Analiza pierwszej części. – Część druga: różnice między Kościołami łacińskim a greckim. – Część trzecia: wezwanie Rusinów do unii. – Wrażenie wywołane dziełem Skargi. – Książę Wasyl Konstanty Ostrogski. – Książę Andrzej Kurbski (jego pierwszy list do ks. Ostrogskiego). – Biblia Ostrogska. – Drugi list Kurbskiego do Ostrogskiego.

ROZDZIAŁ IV. Kalendarzowa sprawa

Kalendarz gregoriański. – Duchowieństwo ruskie opiera się jego przyjęciu. – Stanowisko Stefana Batorego w tej sprawie. – Udział Possewina w sprawie unii. – Książeczka Herbesta. – Bractwa cerkiewne na Rusi. – Ustawa patriarsza o bractwach. – Szkoły na Rusi. – Szkoła ostrogska. – Herasym Smotrycki i jego publikacje. – Polemika ks. Wasyla ze Skargą w Knieżycy. – Wpływ Kurbskiego. – Drugie wydanie dzieła Skargi.

ROZDZIAŁ V. Rozwój unii do roku 1595

Przyjazd patriarchy carogrodzkiego Jeremiasza. – Niezadowolenie z patriarchy; zjazd biskupów w Bełzie 1590 r. – Nowy szermierz unii, Pociej. – Jakiej unii chce Ostrogski? – Kolejne zjazdy biskupie 1593 i 1594 r. – Bałaban, Rahoza i Pociej. – Metropolita wobec Tyszkiewicza i Ostrogskiego. – Pociej w stosunku do Ostrogskiego. – Knowania księcia Wasyla. – Unia Pocieja. – Wpływ Marcina Krowickiego na Rusinów. – Grodzicki i Pociej przeciw jego teorii o antychryście. – Stefanek Zizani; kozactwo religijne. – Kazanie św. Cyryla o Antychryście.

ROZDZIAŁ VI. Dokonanie unii

Biskupi ruscy w Rzymie. – Powrót i agitacja przeciw unii. – Pismo patriarchy aleksandryjskiego Pigasa. – Synod w Brześciu. – Przemowa posłów królewskich. – Zerwanie rokowań i uroczyste ogłoszenie unii. – Sprawa Nicefora.

ROZDZIAŁ VII. Skarga i Filalet

Skarga o synodzie brzeskim; obrona jego prawowitości. – Książki z przeciwnej strony o synodzie: Ekthesis i Apokrisis. – Tajemnicza postać Filaleta. – Hipoteza dotycząca jego osoby. – Geneza Apokrisis. – Analiza; walka ze Skargą. – Charakterystyka porównawcza Skargi i Filaleta.

ROZDZIAŁ VIII. Pociej w obronie unii

List Pocieja do księcia Ostrogskiego i polemika z ostrogskim klerykiem. – Antirresis jako odpowiedź na Apokrisis. – List patriarchy Melecego Pigasa do Pocieja; wezwanie do powrotu na łono Cerkwi Wschodniej. – Odpowiedź Pocieja. – Pomysł unii protestantów z Cerkwią Wschodnią. – Lukaris w poselstwie od patriarchy przybywa na Ruś. – Dyplomatyczne oświadczenie Lukarisa.

ROZDZIAŁ IX. Skarga i Wiszeński

Co wiemy o życiu Wiszeńskiego. – Wiadomość krótka o łacińskich podstępach. – Jak się ma nieuczony Rusin wobec pogańskich sylogizmów zachowań. – Fantastyczny obraz prześladowania. – Posłanie do mieszkańców ziemi lackiej. – Porównanie Skargi z Wiszeńskim. – Ziemia łącka jako padół grzechu. – Pisanie do kniazia Wasyla; hymn triumfu w formie pogrzebowego lamentu. – Pismo do biskupów (unickich). – Krótka odpowiedź Teodula i Zaczepka. – Wrażenie, jakie Skarga wywarł na Wiszeńskim. – Wiszeński o języku słowiańskim. – Posłanie do Dominikii; niechęć do bractwa lwowskiego. – Porada; apologia stanu mniszego. – Wiszeński i Skoworoda. – Perestoroha Rohatyńca.

ROZDZIAŁ X. Skarga i Smotrycki

Melecy Smotrycki niewyświetlona postać. – Trudne położenie Pocieja; jego Harmonia. – Antigrafe Smotryckiego jako odpowiedź. – Zamach na Pocieja w Wilnie. – Threnos albo Lament. – Dedykacja i przedmowa. – Rytmiczna proza Lamentu. – Cerkiew Wschodnia jako opuszczona wdowa. – Inwektywy na Kościół rzymski. – Potrzeba odparcia Lamentu. – Threny i Lament Orthologa. – Dwie przedmowy Skargi. – Niepłodność Cerkwi Wschodniej. – Obrona jezuitów. – Odpowiedź w imieniu Pocieja dana matce lamentującej. – List Cyryla Lukarisa jako dokument dowodowy. – Wizja senna Skargi; rozkaz Boży.

Zakończenie

Informacje o bezpieczeństwie produktu Informacje o producencie